Với linh hồn người đã mất: Lễ gọi hồn và việc tạo dựng lên sự hiệu qua lực ngôn hành

Kristen W. Endres(*)

Giới thiệu

Trong các nghiên cứu nhân học về nghi lễ, người ta thường quan tâm nhiều đến câu hỏi liệu những người thực hành nghi lễ có chủ ý để cho các buổi lễ của họ có hiệu quả (đối với bản thân họ hoặc với thế giới xung quanh) hay không (xem Ahern 1979). Trong số nhiều người khác, ngài James Frazer cho rằng con người không chỉ có chủ ý để cho các nghi lễ đạt được một kết quả thực tế mà còn tin tưởng rằng các hành động nghi thức là công cụ mang lại những hiệu quả dự định đó:

Một buổi lễ cầu cho mưa gió hoặc để làm chết một kẻ thù luôn luôn sẽ được tiếp nối sớm hay muộn bằng các sự kiện mang ý nghĩa là kết quả của các nghi lễ đó; và chúng ta có thể thông cảm cho người tiền sử khi họ giải thích rằng sự kiện đó là kết quả trực tiếp của buổi lễ và là minh chứng rõ nét nhất cho tính hiệu nghiệm của nó (1955 [1890]: 242-3, trích trong Ahern 1979:1)

Tuy nhiên, trong cuốn Lý Thuyết Cơ Bản về Ma Thuật, xuất bản lần đầu năm 1902-1903, Marcel Mauss và Henri Hubert lại xem tính hiệu nghiệm của các hành động nghi thức có một đặc tính khá khác biệt với phân tích nhân quả cổ điển được miêu tả ở trên.[1] Hơn nữa, các tác giả này không cho rằng sự hiệu nghiệm này được hiểu như là kết quả trực tiếp của hành động nghi lễ:

“Các điệu bộ và hành động nghi lễ  [thấm đượm] một dạng hiệu nghiệm đặc biệt khá là khác so với sự hiệu nghiệm cơ học của chúng. Khó mà tin thực sự rằng bản thân các cử chỉ, điệu bộ mang lại kết quả như thế. [2] Ví dụ trường hợp một người khuấy nước của một con suối để làm cho mưa. Đây là đặc trưng riêng biệt của các nghi lễ mà chúng ta có thể gọi là các hành động truyền thống có hiệu lực của riêng nó” (Mauss 2001: 25; chữ in nghiêng theo nguyên văn bản gốc)…..

Hin YAV đang có bn đc th (sample/demo) mt s trang ca tài liu, bn nào quan tâm, vui lòng liên lc trc tiếp vi tác gi gi bài này ti YAV


[1] Xem Mauss 2001.
[2] Bản gốc tiếng Pháp giải thích rõ hơn về vấn đề này (xem sách của Mauss trên mạng: http://clasiques.upac.ca/clasiques/maus_marcel/-socio_et_anthropo/1_magie/équesse_magie.doc)

(*)Trường Đại Học Freiburg, CHLB Đức