Tính đặc thù của Nhân quyền và thực hiện Nhân quyền ở các DTTS Việt Nam

PGS.TS Vương Xuân Tình

Viện trưởng Viện Dân tộc học-VASS

Báo cáo trình bày tại Hội thảo quốc tế “Tinh phổ quát và tinh đặc thù về nhân quyền”, Hà Nội, tháng 3/2010 do Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (VASS) chủ trì

TÓM TẮT

Từ khi ra đời đến nay, Tuyên bố chung về nhân quyền (Universal Declaration of Human Rights) của Liên hiệp quốc được nhân loại chào đón, nhưng cũng gây nhiều tranh cãi. Sở dĩ vậy bởi văn kiện này đánh dấu bước phát triển mới trong nhận thức và hành động của thế giới về con người, song lại không thống nhất trong cách hiểu và thực hiện nhân quyền; đặc biệt, có một số nước còn dùng nhân quyền như công cụ chính trị. Cách hiểu và mục tiêu khác nhau tựu trung đều muốn khẳng định tính phổ quát hay tính đặc thù của nhân quyền. Cuộc tranh biện và làn sóng áp lực của nhân quyền đã chia thế giới thành hai cực: Một bên là Mỹ và một số nước trong khối EU, một bên là những nước thuộc châu Á, châu Phi và Mỹ La tinh. Điều đó dẫn tới cuộc đấu tranh thực sự, ít nhiều mang bóng dáng của cuộc chiến tranh lạnh trước đây.

Thực ra, nhân quyền không phải là thứ siêu quyền lực. Bên cạnh tính phổ quát, nhân quyền cũng mang tính đặc thù, dựa trên bối cảnh chính trị, xã hội của mỗi nước, mỗi khu vực. Có thể tiếp cận vấn đề này từ ba chiều kích. Thứ nhất, về triết học: Tính phổ quát và tính đặc thù là cặp phạm trù, với hai mặt đối lập trong thống nhất và cái đặc thù chính là giới hạn của cái phổ quát. Thứ hai, về văn hoá: Thuyết tương đối văn hoá (Cultural Relativism) với quan điểm các nền văn hoá đều bình đẳng và giá trị của chúng cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể, cũng là nền tảng cho thuyết đặc thù về nhân quyền. Thứ ba, về phát triển: Cần tôn trọng sự đa dạng và không có khuôn mẫu chung.

Việt Nam là nước trong khối ủng hộ tính đặc thù của nhân quyền, nhất là khi thực hiện quyền con người ở các dân tộc thiểu số. Do các đặc thù về lịch sử, tự nhiên, xã hội và văn hoá, với dân tộc thiểu số,quyền phát triển là cấp thiết nhất hiện nay. Sẽ vô nghĩa khi quá đề cao quyền tự do cá nhân và một số quyền khác phù hợp với xã hội phương Tây vào môi trường của các dân tộc thiểu số, khi họ vẫn trong vòng nghèo đói. Để thực hiện quyền phát triển ở các tộc người này, chỉ trong hơn hai thập kỷ qua, Việt Nam đã có những thành công được thế giới ghi nhận, nhất là về xoá đói giảm nghèo, nâng cao giáo dục và đào tạo, và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá tộc người. Những thành công đó là cơ sở vững chắc để Việt Nam tiếp tục thực hiện tốt quyền con người của các dân tộc thiểu số trong bối cảnh mới.

Thừa nhận tính đặc thù của vấn đề nhân quyền, trong đó có việc thực hiện quyền con người ở các dân tộc thiểu số được xem là chìa khoá để đối thoại về nhân quyền với Việt Nam cũng như các nước cùng bối cảnh. Sự thừa nhận đó không chỉ dựa trên tính khách quan khoa học mà còn rất cần cả đạo đức khoa học. Những định kiến bởi mô thức có sẵn chắc chắn không thể nào khai mở được đối thoại.

 
Hin YAV đang có bn đc th (sample/demo) mt s trang ca tài liu, bn nào quan tâm, vui lòng liên lc trc tiếp vi tác gi gi bài này ti YAV