Đi lễ trong tín ngưỡng Tứ Phủ Hình thành lại bản sắc địa phương và quốc gia ở miền Bắc Việt Nam đương đại

Claire CHAUVET

Centre Asie du Sud-Est.

Đi lễ ở điện thờ Ông Hoàng Mười chỉ là một thí dụ. Trong một năm có nhiều lần đi lễ ở các đền to phủ lớn của các thánh trong tín ngưỡng Tứ Phủ. Tứ Phủ là tín ngưỡng nhập hồn chính ở miền Bắc Việt Nam, thờ khoảng 60 thần thánh có thứ bậc khác nhau, bao gồm bốn phủ thể hiện bằng màu sắc riêng: Thiên Phủ màu đỏ, Nhạc Phủ màu xanh, Thoải Phủ màu trắng, Ðịa Phủ màu vàng. Các vị thánh được xác định vì có một số yếu tố cụ thể liên quan đến các vị thánh như tên của thánh, họ thuộc phủ nào, điện thờ chính của họ ở đâu, ngày tiệc thánh và lễ hội, và các vị thánh thiên ban tài phát lộc gì.  

Đi lễ ở các điện thờ và lễ hầu bóng[1] là nghi lễ chính cuả Tứ Phủ, nhưng giới nghiên chưa đi sâu về vấn đề này. M. Durand, học giả về tín ngưỡng Tứ Phủ vào năm 1940, chỉ nêu những ông đồng bà đồng Hà Nội đi lễ ở đền Kiếp Bạc và Phủ Giầy[2] (Durand, 1959: 58). Đây là hai điện thờ quan trọng nhất của tín ngưỡng này. G. Coulet, một nhà nghiên cứu khác, cũng chỉ nêu vắn tắt về đi lễ và đi hầu ở các đền thờ chính của bà đồng và ông đồng (Coulet, 1929). K. Schipper (1960 : 305), Susan Naquin và Chün-Fang Yü (1992 : 11), khi nghiên cứu về thờ thánh ở Trung Quốc đã viết rằng các nhà nhân học ít quan tâm đến việc đi lễ ở các điện thờ thánh, vai trò đi lễ ở điện thờ thánh bị coi nhẹ, không được coi là ­“hiện tượng tôn giáo quan trọng” (Schipper 1960: 306). Sự giải thích này cũng đúng với trường hợp Việt Nam – loại trừ nghiên cứu của P. Taylor. Thực tế, lễ hội gắn bó mật thiết với đi lễ và là một đề tài chính trong nghiên cứu tôn giáo. Có rất nhiều tài liệu nghiên cứu về sự phát triển của nghi lễ và lễ hội từ thời kỳ Đổi Mới (Lương, 1993; Endres, 2001; Malarney, 2002), trong đó có tín ngưỡng Tứ Phủ (Ngô Đức Thịnh, 1996; Norton, 2000; Felsjtad and Nguyễn Thị Hiền 2007), nhưng ít tài liệu về đi hội hay đi lễ thánh. Năm 2004, P. Taylor khởi đầu một hướng nghiên cứu mới về đi lễ, đi hội ở Việt Nam. Ông phê bình lý thuyết của V. và E. Turner, đồng thời phân tích đi hội như một hiện tượng đối lập với cuộc sống thường ngày….

Hin YAV đang có bn đc th (sample/demo) mt s trang ca tài liu, bn nào quan tâm, vui lòng liên lc trc tiếp vi tác gi gi bài này ti YAV


[1] Còn gọi là Lên Đồng
[2] Tên đền thờ Trần Hưng Đạo ở Hải Dương và thờ Mẫu Liễu Hạnh ở Nam Định.