Con Người và Khả Năng Sáng Tạo Thần Học của Phạm Công Tắc

Janet Hoskins

Một trong những tác phẩm mang tính chất kinh điển của nghiên cứu hậu thuộc địa, “Signs taken for Wonders” (“Nắm Bắt Tín Hiệu Cho Những Kỳ Quan”) của Homi Bhabha, bắt đầu bằng một mô tả bao quát của một nhà truyền giáo Ấn Độ về những tác động khi phân phát những quyển Kinh Hindu vào năm 1817 dưới một gốc cây ở ngoại ô Delhi. Hứng khởi vì cuối cùng đã có thể trực tiếp đọc được những lời của Thượng Đế, bằng chính tiếng mẹ đẻ của mình, gần như tất cả mọi người đều muốn có một quyển, và chẳng bao lâu, họ đã lập được nhóm riêng, tất cả đều mặc quần áo trắng, để thực hiện những giáo lý trong quyển sách đó. Nhưng họ từ chối không làm bí tích thánh thể, vì họ đã đọc được rằng đó là lúc uống máu và ăn thịt Chúa Cứu Thế (Christ), và họ biết rằng những người Cơ Đốc (Christians) ăn thịt bò. Họ giải thích cho nhà truyền giáo đang nản lòng rằng họ không bao giờ có thể trở nên không sạch sẽ như vậy. Cũng trong năm đó, một nhà truyền giáo khác đã than rằng mặc dù mọi người đều muốn có sách Kinh Thánh, một số người xem kinh thánh vì tò mò, những người khác xem nó là một nguồn thu nhập, và một số người thậm chí còn dùng nó làm giấy loại. Bhabha lập luận rằng ngay sau khi họ có thể tiếp cận được Sách Thánh bằng chính ngôn ngữ của mình, cuốn sách đã “sẵn sàng để cho thuộc địa lấy làm của riêng” (1985:159).

Những phong trào tôn giáo — được đồng nhất với những ý tưởng siêu việt về đoàn kết, ngấm quyền lực luân lý và sự tìm kiếm công lý, cho phép tiếp cận với kiến thức siêu phàm — thường là tiêu điểm của những trận chiến về tư tưởng, và thậm chí cả những cuộc chiến quân sự đẫm máu, trong bối cảnh thuộc địa . Tuy nhiên, lý thuyết hậu thuộc địa đã ít chú ý đến tôn giáo, như chúng ta thấy trong lịch sử gần đây của chủ nghĩa hậu thuộc địa: “Lãnh vực này có đặc điểm nổi bật là chủ nghĩa thế tục không thể hòa giải, sự đối lập và kiên định loại bỏ các tôn giáo đảm đương chuyện chính trị khi cung cấp các hệ thống-giá trị thay thế cho những thứ đó ở phương tây” (Young 2001:338, cũng xem ở Chakrabaty 2000).

Đạo Cao Đài được gọi là “ít được hiểu rõ nhất trong tất cả các phong trào của Việt Nam ở thế kỷ thứ 20” (Popkin 1979: 193, cũng xem ở Wolf 1968, Smith 1971, Taylor 2001, Woodside 2006). Thường được xem là một “phong trào truyền thống”, “nổi lên từ những chiều sâu thần bí của Đồng Bằng Sông Mê Kông”, và bao gồm những nông dân “chỉ chờ cho ý Trời thay đổi, khi (họ tin như vậy) người Pháp sẽ biến mất và toàn thể nhân dân Việt Nam sẽ trở thành người theo Đạo Cao Đài hay Hòa Hảo” (Fitzgerald 1972: 59), đạo Cao Đài đã bị liên kết một cách sai lầm với tính thụ động. Tôi thì lại cho rằng một trong những sáng kiến quan trọng của Cao Đài phổ độ là tính chủ động trong đó, việc dẫn đầu những ý tưởng mới về quyền công dân và sự trong sạch cá nhân của nó đã hợp nhất cái mà Bhabha gọi là “cho thuộc địa lấy làm của riêng” với các dạng tổ chức mới mẻ và một chương trình nghị sự chống thực dân…..

Hin YAV đang có bn đc th (sample/demo) mt s trang ca tài liu, bn nào quan tâm, vui lòng liên lc trc tiếp vi tác gi gi bài này ti YAV